Poradnik · Szkodniki w domu i ogrodzie

Czas
8 min
Sekcje
8 sekcji

Co odstrasza osy i szerszenie? Zapachy, rośliny i sposoby

Osy i szerszenie najskuteczniej odstraszają olejki eteryczne (goździkowy, miętowy), lawenda oraz ocet. Poznaj domowe sposoby i zasady usuwania gniazd.

Przekrojona cytryna z goździkami oraz doniczki z lawendą i miętą na drewnianym stole tarasowym

Osy i szerszenie najskuteczniej odstraszają intensywne zapachy olejków eterycznych (goździkowy, z drzewa herbacianego, miętowy, eukaliptusowy, lawendowy). Sprawdzonym domowym sposobem jest rozkrojona cytryna z wbitymi goździkami korzennymi oraz roztwór octu. W ogrodzie warto posadzić rośliny o silnym aromacie, takie jak lawenda, mięta pieprzowa, tymianek, pelargonie, czosnek i majeranek.

Najważniejsze w skrócie

  • Naturalne repelenty zapachowe działają miejscowo i wymagają regularnego odświeżania co 2-4 godziny.
  • Atrapy gniazd (tzw. fake nests) są skuteczne głównie wczesną wiosną, wykorzystując silny terytorializm owadów.
  • Niektóre olejki eteryczne (np. z drzewa herbacianego) są silnie toksyczne dla zwierząt domowych, zwłaszcza kotów.
  • Samodzielne usuwanie dużych gniazd szerszeni grozi wstrząsem anafilaktycznym – zadanie to należy powierzyć firmom DDD lub Straży Pożarnej.

Jakiego zapachu nie lubią osy i szerszenie?

Osy i szerszenie nie znoszą zapachu eugenolu zawartego w goździkach, kwasu octowego oraz silnych aromatów ziół. Owady te posiadają bardzo czuły zmysł powonienia, dlatego najsilniej reagują na ostre, skoncentrowane aromaty, które maskują zapach pożywienia. Odstraszanie zapachowe dzieli się na zastosowanie olejków eterycznych oraz domowych mieszanek na bazie produktów spożywczych. Metody te sprawdzają się najlepiej w polskim klimacie od lipca do września, kiedy owady są najbardziej aktywne i agresywnie poszukują cukrów oraz białka.

Olejki eteryczne – naturalny sposób na odstraszenie os i szerszeni

Naturalnym i bezpiecznym sposobem na odstraszenie os są olejki eteryczne, z których najsilniej działa olejek goździkowy. Podobne działanie wykazuje olejek z drzewa herbacianego, miętowy, eukaliptusowy oraz cytronelowy. Aby przygotować spray odstraszający, należy wymieszać 30 kropli wybranego olejku z 200 ml wody i jedną łyżką spirytusu (który działa jako emulgator i przedłuża trwałość zapachu). Takim roztworem spryskuje się ramy okienne, futryny drzwi oraz meble tarasowe.

Uwaga: Olejki eteryczne, w szczególności olejek z drzewa herbacianego i eukaliptusowy, są wysoce toksyczne dla kotów i psów. Jeśli posiadasz zwierzęta domowe, unikaj rozpylania tych substancji w miejscach, do których mają one bezpośredni dostęp.

Domowe sposoby na osy i szerszenie (cytryna z goździkami, ocet, kawa)

Najlepszym domowym sposobem na osy jest połówka cytryny z goździkami, roztwór octu z wodą (1:1) oraz palona kawa mielona. Prostym i tanim sposobem na zabezpieczenie stołu podczas letniego posiłku jest przekrojenie cytryny na pół i gęste wbicie w miąższ suszonych goździków korzennych. Połączenie cytrusowego kwasu z eugenolem tworzy barierę zapachową o promieniu około 1-2 metrów. Innym skutecznym rozwiązaniem jest roztwór octu spirytusowego z wodą. Zapach kwasu octowego drażni owady, jednak szybko wietrzeje, dlatego powierzchnie należy przecierać co 2-3 godziny. Mało znanym, ale bardzo efektywnym trikiem jest również palenie zmielonej kawy. Wsypanie dwóch łyżek suchej, mielonej kawy do żaroodpornego naczynia i podpalenie jej sprawia, że wydziela się gęsty, gryzący dym, który błyskawicznie płoszy osy z tarasu.

Jakie rośliny odstraszają osy i szerszenie na balkonie i w ogrodzie?

Osy i szerszenie odstraszają rośliny wydzielające silne olejki eteryczne, przede wszystkim lawenda wąskolistna, mięta pieprzowa, tymianek, majeranek oraz pelargonie. Posadzenie odpowiednich roślin to najlepsza długoterminowa metoda prewencyjna, która zniechęca owady do zakładania gniazd w pobliżu domu. Na balkonach i tarasach doskonale sprawdzają się zioła oraz odmiany pelargonii o pachnących liściach (tzw. anginki).

W ogrodzie naturalną barierę stworzy czosnek i piołun. Zabezpieczając strefę relaksu, warto też zadbać o odpowiednie wyposażenie. Odpowiednio dobrane pokrowce na meble ogrodowe chronią sprzęt przed wilgocią, a szczelnie przykryte fotele i kanapy nie staną się miejscem budowy małych gniazd, co często zdarza się pod podłokietnikami rzadko używanych mebli.

Jak długo działają domowe sposoby na osy?

Czas działania domowych sposobów na osy wynosi od 30 minut w przypadku palonej kawy do kilkunastu godzin dla cytryny z goździkami. Wybór metody odstraszania powinien zależeć od tego, czy chcemy zapobiegać pojawieniu się owadów, czy pozbyć się tych, które już przylatują do naszego jedzenia.

Metoda odstraszania Zasięg działania Czas skuteczności Główne zastosowanie
Cytryna z goździkami 1 – 2 metry Do 24 godzin (aż wyschnie) Stół na tarasie, piknik
Palona kawa mielona 3 – 4 metry Podczas żarzenia (ok. 30 min) Szybkie przepłoszenie owadów
Spray z olejków eterycznych 2 – 3 metry 2 – 4 godziny Ramy okienne, meble
Rośliny repelencyjne (np. lawenda) Lokalnie (wokół rośliny) Cały sezon wegetacyjny Prewencja na balkonie i w ogrodzie
Atrapa gniazda Promień do 60 metrów Cały sezon (najlepiej od wiosny) Zapobieganie budowie nowego gniazda
Chemiczna gaśnica na osy 5 – 6 metrów (strumień) Natychmiastowa likwidacja Zwalczanie aktywnego gniazda

Pułapki i atrapy gniazd – jak działają i jak je zrobić?

Atrapy gniazd działają prewencyjnie, wykorzystując terytorializm owadów, natomiast pułapki wabiące z butelki fizycznie odciągają osy od miejsca wypoczynku. Królowa szukająca miejsca na gniazdo wczesną wiosną zrezygnuje z lokacji, jeśli zauważy w pobliżu inne gniazdo. Atrapy można wykonać z szarego papieru pakowego uformowanego w kulę wielkości grejpfruta i zawiesić pod podbitką dachu już na przełomie kwietnia i maja. Jeśli jednak owady już są problemem w środku lata, można zastosować pułapki wabiące.

Pułapki wabiące zawsze umieszczaj w odległości co najmniej 5-10 metrów od miejsca, w którym przebywasz. Ich zadaniem jest odciągnięcie owadów od stołu, a nie przyciąganie ich w Twoje bezpośrednie pobliże.

Jak zrobić domową pułapkę na osy z butelki?

Wykonanie skutecznej domowej pułapki z butelki zajmuje zaledwie kilka minut i wymaga podstawowych produktów kuchennych.

  1. Odetnij górną jedną trzecią czystej, plastikowej butelki PET o pojemności 1,5 litra przy użyciu nożyczek.
  2. Wlej na dno butelki słodki płyn wabiący (np. syrop owocowy, piwo lub wodę z dużą ilością cukru).
  3. Dodaj do płynu dwie łyżki octu spirytusowego. Ocet odstraszy pożyteczne pszczoły, nie zmniejszając atrakcyjności pułapki dla os.
  4. Odwróć odciętą górną część butelki (bez zakrętki) i włóż ją w dolną część, tworząc lejek. Sklej krawędzie taśmą.
  5. Zrób dwa otwory na górze, przeciągnij sznurek i zawieś pułapkę z dala od strefy wypoczynkowej.

Bariery mechaniczne i prewencja wokół domu

Podstawową barierą mechaniczną chroniącą przed osami są moskitiery okienne o oczkach 1-1,2 mm oraz szczelne podbitki dachowe. Siatka o drobnych oczkach całkowicie eliminuje problem owadów wlatujących do pomieszczeń. Ważna jest również prewencja budowlana. Wczesna wiosna to czas, kiedy przycinać róże oraz wykonywać pierwsze porządki na działce – to również idealny moment na przegląd elewacji. Należy uszczelnić wszelkie pęknięcia w murze, braki w fudze, otwory wentylacyjne (zabezpieczając je metalową siatką) oraz szczeliny pod podbitką dachową. To właśnie w takich zacisznych, osłoniętych od wiatru miejscach królowe najchętniej zakładają kolonie.

Chemiczne środki i preparaty na osy oraz szerszenie

Najskuteczniejszymi chemicznymi preparatami na osy i szerszenie są gaśnice biobójcze w aerozolu, wyrzucające strumień substancji czynnej na odległość do 6 metrów. Gdy naturalne metody zawodzą, a w pobliżu znajduje się niewielkie gniazdo, można sięgnąć po te środki (np. marki Bros, Raid, Substral). Charakteryzują się one specjalnym zaworem, który pozwala na bezpieczną aplikację preparatu (zawierającego zazwyczaj cypermetrynę lub permetrynę) z dystansu. Kompletując niezbędny sprzęt ogrodniczy, warto wyposażyć się również w opryskiwacz ciśnieniowy.

Oprócz aerozoli dostępne są koncentraty do oprysków, które stosuje się na elewacjach, ramach okiennych i gzymsach, aby zapobiec osiedlaniu się owadów. Opryski takie działają kontaktowo i żołądkowo, a ich skuteczność utrzymuje się przez kilka tygodni, pod warunkiem braku intensywnych opadów deszczu zmywających preparat z powierzchni.

Jak bezpiecznie pozbyć się gniazda os lub szerszeni?

Bezpieczne usunięcie gniazda os lub szerszeni wymaga przeprowadzenia zabiegu późnym wieczorem lub w nocy, użycia gaśnicy chemicznej z odległości 5 metrów oraz założenia grubej odzieży ochronnej. Usuwanie gniazda to ostateczność i zawsze wiąże się z ryzykiem. Zabieg ten wolno przeprowadzać wyłącznie wtedy, gdy owady są mało aktywne (temperatura spada poniżej 15 stopni Celsjusza) i wszystkie znajdują się wewnątrz gniazda. Należy bezwzględnie zabezpieczyć twarz, szyję i dłonie. Warto pamiętać, że szerszenie, w przeciwieństwie do os, mogą latać w nocy i są przyciągane przez światło, dlatego podczas zabiegu nie należy używać silnych latarek czołowych.

Zagrożenie zdrowia i życia: Użądlenie szerszenia lub mnogie użądlenia os mogą wywołać wstrząs anafilaktyczny, nawet u osób, które wcześniej nie wykazywały alergii. Użądlenie w okolicę szyi, ust lub języka grozi obrzękiem dróg oddechowych i uduszeniem. Nigdy nie zrzucaj gniazda kijem ani nie polewaj go wodą.

Pierwsza pomoc po użądleniu

Po użądleniu przez osę lub szerszenia należy natychmiast przemyć ranę wodą z mydłem, przyłożyć chłodny okład z lodu i zaaplikować maść antyhistaminową. Pozwoli to zmniejszyć obrzęk i złagodzić ból. Jeśli osoba użądlona zaczyna odczuwać duszności, zawroty głowy, nudności lub pojawia się rozległa opuchlizna z dala od miejsca użądlenia, należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe (numer 112), ponieważ są to objawy wstrząsu anafilaktycznego.

Kiedy wezwać fachowców (firmę DDD lub Straż Pożarną)?

Fachowców z firmy DDD należy wezwać do każdego gniazda większego niż jabłko lub zlokalizowanego w trudno dostępnym miejscu, natomiast Straż Pożarną wzywa się wyłącznie w sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia. Profesjonalne firmy DDD (Dezynfekcja, Dezynsekcja, Deratyzacja) dysponują kombinezonami ochronnymi i silnymi preparatami zamgławiającymi, które neutralizują całą kolonię w kilkanaście minut. Koszt takiej usługi w Polsce wynosi orientacyjnie od 150 do 350 zł, w zależności od wielkości gniazda i trudności dostępu.

Zgodnie z wytycznymi Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego, Straż Pożarną należy wzywać tylko wtedy, gdy gniazdo znajduje się w przedszkolu, szkole, szpitalu lub bezpośrednio nad drzwiami wejściowymi do domu, w którym mieszkają osoby o ograniczonej zdolności poruszania się lub uczulone na jad. Strażacy nie przyjeżdżają do gniazd znajdujących się na drzewach w głębi ogrodu czy w nieużytkowanych stodołach.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki zapach najbardziej odstrasza osy?

Osy najbardziej nie lubią zapachu olejku goździkowego, miętowego oraz eukaliptusowego. Skutecznie odstrasza je również aromat octu spirytusowego oraz dym z palonej, mielonej kawy.

Czego najbardziej nie lubią szerszenie?

Szerszenie omijają miejsca o intensywnym zapachu lawendy, piołunu i czosnku. Odstraszająco działa na nie również olejek z drzewa herbacianego oraz obecność atrap innych gniazd w ich rewirze.

Czy cytryna z goździkami naprawdę działa na osy?

Tak, kwas cytrynowy połączony z eugenolem zawartym w goździkach skutecznie drażni zmysł powonienia os. Metoda ta działa jednak na bardzo krótkim dystansie, zabezpieczając obszar około 1-2 metrów wokół cytryny.

Czy Straż Pożarna usuwa gniazda os i szerszeni?

Straż Pożarna interweniuje tylko w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia (np. gniazdo w budynku użyteczności publicznej lub przy wejściu do domu alergika). W standardowych przypadkach należy wynająć komercyjną firmę DDD.